د کابل بالاحصار کې د مغولي ماڼۍ او بودایي ودانیو نښې راڅرګندې شوې
د کابل په تاریخي بالاحصار کې د لرغونپېژندنې د نویو کېندنو پر مهال د مغولي پېر د یوې ماڼۍ، د بودایي عبادتخونو اړوندو ودانیو او یوه ستوريته ورته حوض نښې موندل شوې دي. دغه موندنې د دې ځای د څه باندې دوه زره کلن استوګنځي، سیاسي بدلونونو او مذهبي فعالیتونو په اړه د نويو معلوماتو سرچینه بلل کېږي.
د لرغونپوهانو په وینا، د موندل شوې ماڼۍ په پاتې شونو کې دیوالیز انځورونه، د حمام اړوند جوړښتونه او د تخت په څېر یوه برخه شامله ده. په همدې سیمه کې په ډبرین بستر کې جوړ شوی یو حوض هم راوتلی، چې بڼه یې د ستوري په څېر ده. د حوض د ماڼۍ له جوړښت سره تړاو ښودل شوی، خو د جوړېدو دقیقه نېټه او اصلي استعمال یې لا نه دي معلوم.
په کېندنو کې د بودایي عبادتخونو اړوند د ودانیو پاتې شوني او د بودایي مجسمو ټوټې هم ترلاسه شوې دي. د څېړونکو په باور، دا نښې څرګندوي چې بالاحصار له اسلامي پېر څخه مخکې هم مذهبي اهمیت درلود. لرغونې سکې، اسلامي لعابلرونکي لوښي، د تېلو څراغونه او د ورځني ژوند نور توکي هم د سیمې له بېلابېلو برخو راټول شوي دي.
اوس مهال د بالاحصار په پنځو جلا برخو کې لرغونپېژندنې چارې روانې دي، او د یوې کېندنې ژوروالی د ځمکې له اوسني سطحې څخه شاوخوا ۱۱ مترو ته رسېدلی دی. په دې پروګرام کې یوازې دودیزې کېندنې نه کارول کېږي؛ بلکې د ځمکې نفوذي رادار او درېبعدي لیزري سکین هم د پټو جوړښتونو د پېژندلو او د ځای د مستندولو لپاره کارول کېږي.
بالاحصار د کابل ښار په سوېلي برخه کې پر یوې ډبرینې او خاورینې غونډۍ جوړ شوی او د تاریخ په بېلابېلو پړاوونو کې شاهي استوګنځی، اداري مرکز، پوځي قرارګاه او دفاعي سنګر پاتې شوی دی. د مغولي واکمنۍ پر مهال یې هم ځانګړی اهمیت درلود. ظهیرالدین محمد بابر په ۱۵۰۴ میلادي کال کې کابل ونیو او ښار یې د خپلې سترواکۍ په یوه مهم سیاسي او فرهنګي مرکز بدل کړ.
تاریخي جګړو او نښتو، په ځانګړي ډول د ۱۸۷۹ میلادي کال د افغان ـ انګلیس د دویمې جګړې، د بالاحصار لویې برخې زیانمنې کړې دي. د دې ځای د ساتنې او څېړنې اوسنی پروګرام د آغاخان د کلتور له بنسټ سره په همکارۍ له ۲۰۱۸ کال راهیسې پر مخ وړل کېږي. لرغونپوهان وایي، د بالاحصار ډېرې برخې لا نه دي څېړل شوې؛ له همدې امله د لومړني استوګنځي دقیقه مخینه، د بودایي جوړښتونو د جوړېدو وخت او د ستوريډوله حوض اصلي کارونه لا هم روښانه نه دي.