د کابل په بالاحصار کې د مغولي ماڼۍ او بودايي عبادتځایونو نښې موندل شوې
د کابل په تاریخي بالاحصار کې د لرغونپېژندنې تازه کیندنو د یوې مغولي ماڼۍ، د بودايي صومعو د ودانیو او یوه ستوريډول ډنډ پاتې شوني را برسېره کړي دي. څېړونکي وايي، دغه موندنې په دې ځای کې د څه باندې دوو زرو کلونو د استوګنې، تمدني بدلونونو او سیاسي او مذهبي تحولاتو نښې څرګندوي.
د نويو موندنو له ډلې یوه د مغولي دورې ماڼۍ ده چې د دېوالونو پر مخ د انځورونو، د حمام اړوندو جوړښتونو او د تخت په څېر یوې ودانیزې برخې نښې پکې لیدل شوې دي. لرغونپوهانو په همدې سیمه کې یو داسې ډنډ هم موندلی چې د بالاحصار د لوړې برخې په ډبرین بستر کې کښل شوی دی.
تر اوسه د دغه ډنډ د جوړېدو کره نېټه او اصلي کارونه نه دي روښانه شوي. څېړونکي یې له مغولي ماڼۍ سره تړاو ورکوي، خو د دې تړاو د بشپړ تثبیت لپاره لا نورو څېړنو ته اړتیا ده. د بالاحصار په نورو برخو کې د بودايي صومعو اړوند ودانیو پاتې شوني او د بودايي مجسمو ټوټې هم موندل شوې دي؛ دا شواهد ښيي چې دغه سیمه د اسلام له خپرېدو وړاندې مذهبي اهمیت هم درلود.
د کیندنو پر مهال لرغونې سکې، اسلامي لعابلرونکي لوښي، د تېلو څراغونه او د ورځني ژوند بېلابېل وسایل هم ترلاسه شوي دي. لرغونپوهان اوس مهال د کلا په پنځو برخو کې کار کوي او د یوې کیندنې ژوروالی د ځمکې له اوسني سطحې څخه شاوخوا ۱۱ مترو ته رسېدلی دی.
بالاحصار د کابل ښار په جنوبي برخه کې پر یوې ډبرینې غونډۍ جوړ شوی او په بېلابېلو تاریخي پړاوونو کې د شاهي استوګنځي، اداري مرکز، پوځي اډې او دفاعي سنګر په توګه کارول شوی دی. دغه کلا د مغولي واکمنۍ پر مهال هم مهمه وه. ظهیرالدین محمد بابر په ۱۵۰۴ کال کې کابل ونیو او ښار یې د خپلې واکمنۍ له مهمو سیاسي او فرهنګي مرکزونو څخه وګرځاوه.
پرلهپسې جګړو، په ځانګړي ډول د ۱۸۷۹ کال د افغان ـ انګلیس دویمې جګړې، د بالاحصار ډېری برخې زیانمنې کړې دي. د کلا د ساتنې او څېړنې اوسنی پروګرام د آغاخان فرهنګي بنسټ په همکارۍ پر مخ ځي او له ۲۰۱۸ کال راهیسې دوام لري. په دې بهیر کې د دودیزې کیندنې ترڅنګ د ځمکې دننه رادار او درېبعدي لېزري سکن هم کارول کېږي. د څېړونکو په وینا، د بالاحصار ډېرې برخې لا نه دي سپړل شوې؛ له همدې امله د لومړني استوګنځای، بودايي جوړښتونو او ستوريډول ډنډ د جوړېدو او کارونې په اړه لا هم مهمې پوښتنې بېځوابه پاتې دي.