د افغان نجونو د زدهکړو هیلې لا ژوندۍ؛ ۱.۴ میلیونه نجونې له رسمي زدهکړو بېبرخې دي
په افغانستان کې د نجونو پر منځنیو او لوړو زدهکړو د بندیزونو له دوام سره، شاوخوا یو میلیون او ۴۰۰ زره افغان نجونې له رسمي زدهکړو بېبرخې پاتې دي؛ خو د زدهکړو د بېرته پیل هیله لا هم د ډېرو نجونو په منځ کې ژوندۍ ده.
شبانه نوري، چې په ۲۰۲۱ کال کې د لسم ټولګي زدهکوونکې وه، د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته له ښوونځي پاتې شوه. نوموړې اوس په یوه خصوصي مرکز کې د انګلیسي ژبې زدهکړه کوي او وايي، افغان نجونې باید د اوسنیو محدودیتونو له امله خپلې موخې پرېنږدي.
شبانه زیاتوي چې افغان نجونو پخوا هم، د ښوونیزو مرکزونو د بریدونو او ناامنیو پر مهال، خپلې زدهکړې نه وې پرېښې. د هغې په باور، اوسنی وضعیت هم باید د نجونو د هیلو د له منځه تلو لامل نه شي. نوموړې وايي، په خصوصي کورسونو کې ګڼې نجونې ویني چې د راتلونکې لپاره د ښوونځیو او پوهنتونونو د دروازو د بیا پرانیستل کېدو تمه لري.
د یونسکو او یونیسف په یوه ګډ راپور کې ویل شوي چې د افغانستان په دولتي او خصوصي پوهنتونونو کې د ښځو او نجونو حضور صفر ته رسېدلی دی. د دغو بنسټونو د شمېرو له مخې، د نومبر تر ۱۰مې پورې ۱.۴ میلیونه نجونې له زدهکړو محرومې بلل شوې دي؛ هغه ورځ چې د سولې او پرمختګ لپاره د علم له نړیوالې ورځې سره هممهاله ده.
طالبانو په ۱۴۰۰ کال کې له شپږم ټولګي پورته د نجونو پر ښوونځیو بندیز ولګاوه او وروسته یې د ۱۴۰۱ کال د لیندۍ په ۲۹مه د ښځو او نجونو پر مخ د پوهنتونونو دروازې هم وتړلې. تر ۱۴۰۳ کال د لیندۍ میاشتې پورې ښځو او نجونو په منځنیو طبي زدهکړو کې ګډون کاوه، خو په دغو مؤسسو کې یې زدهکړې هم وروسته ودرول شوې.
یونیسف خبرداری ورکړی چې که بندیزونه تر ۲۰۳۰ کال پورې دوام وکړي، له زدهکړو د محرومو نجونو شمېر ښايي څلورو میلیونو ته ورسېږي. د دغه بنسټ په وینا، دا وضعیت به افغانستان د ۲۰ زرو ښځینه ښوونکو او پنځو زرو ښځینه روغتیايي کارکوونکو له کمښت سره هم مخ کړي.
سره له دې، ګڼې ښځې او نجونې د انټرنېټ، خصوصي کورسونو، غیررسمي ټولګیو او نورو محدودو لارو زدهکړو ته دوام ورکوي. خو د یونسکو د بېړنیو حالاتو د زدهکړو د پروګرام همغږې کوونکې هدا جابریان وايي، دغه لارې د ښوونځیو، مسلکي ښوونکو او حضوري زدهکړو بدیل نه شي کېدای. نوموړې د نجونو او ښځو د منځنیو او لوړو زدهکړو د حق د سمدستي او بېقیدوشرط بېرته اعادې غوښتنه کوي.
پخواني ولسمشر حامد کرزي هم د علم د نړیوالې ورځې په مناسبت ویلي چې افغانستان هغه مهال خپلې ستونزې په خپلواک ډول هوارولای او پرمختګ کولای شي چې ټول وګړي یې زدهکړو ته لاسرسی ولري. هغه یو ځل بیا د افغان نجونو پر مخ د ښوونځیو او پوهنتونونو د ژر پرانیستل کېدو غوښتنه کړې ده.