ملګري ملتونه: کابل د میلیونونو خلکو لپاره د هوسا ژوند پر ښار بدلېدای شي
د ملګرو ملتونو د استوګنې ادارې یا «یو اېن هبیتات» ویلي، اټکل کېږي چې تر ۲۰۶۰ کال پورې به د افغانستان له هرو دوو وګړو یو کس په ښارونو کې مېشت وي. د دې ادارې په وینا، چټکه ښاري پراختیا له فرصتونو سره یوځای د بنسټیزو خدمتونو، منظم پلان او مناسب استوګنځي په برخو کې جدي ننګونې هم رامنځته کوي.
دغه څرګندونې د ښارونو د نړیوالې ورځې په مناسبت شوې دي. یو اېن هبیتات وايي، که کابل ته کافي پاملرنه، پانګونه او ملاتړ وشي، دغه ښار د میلیونونو خلکو لپاره د هوسا او سوکاله ژوند زمینه برابرولای شي. کابل شاوخوا شپږ میلیونه اوسېدونکي لري او د هغو پلازمېنو له ډلې دی چې په چټکۍ پراخېږي؛ خو د ډېرو عصري ښاري اسانتیاوو له نشتوالي سره مخ دی.
ادارې د کابل د پراختیا د کچې د ښودلو لپاره د ۲۰۰۴ او ۲۰۲۴ کلونو سپوږمکنیز انځورونه خپاره او سره پرتله کړي دي. د هغې په وینا، په تېرو دوو لسیزو کې د ښار پراخېدو ته په کتو، کابل منظم ښاري پلان او لا زیاتو پانګونو ته اړتیا لري. د پراختیايي متخصص انجینر بسمالله عارف په باور، معیاري ښار باید د اوسني وخت له اړتیاوو سره سمې اسانتیاوې ولري.
د نوي کابل ښار ماسټر پلان نږدې دوه لسیزې مخکې د جاپان د نړیوالې همکارۍ ادارې، جایکا، په مرسته جوړ شوی و. د دې پلان لویه برخه د دهسبز ولسوالۍ او یوه برخه یې د پروان په باریکاب سیمه کې ده؛ خو د سرچینې له معلوماتو سره سم، پلان تر اوسه د تمې مطابق نه دی عملي شوی. په ورته وخت کې هرات، جلالاباد، مزارشریف او خوست هم په تېرو نږدې درې لسیزو کې د پام وړ پراخ شوي دي.
یو اېن هبیتات خوست د ښاري بدلون یوه بېلګه بللې او ویلي یې دي چې دغه ښار له ۲۰۰۵ کال راهیسې له یوه کوچني ښار څخه پراخې شوې ښاري سیمې ته بدل شوی، چې څو لوړپوړې ودانۍ، د یوې شپاړس پوړیزې ودانۍ په ګډون، پکې جوړې شوې دي. خو د ښارونو بې پلانه پراختیا، د څښاک پاکو اوبو کموالی، د فاضله اوبو او کثافاتو د مدیریت کمزورې اسانتیاوې او د شنو ساحو نشتوالی لا هم د اندېښنې وړ موضوعات دي.
د طالبانو د حکومت د ښارجوړونې وزیر نجیبالله حقاني ویلي، ښاري، ټولنیزه او اقتصادي پراختیا او د چاپېریال ساتنه د وزارت له مسوولیتونو څخه دي. نوموړي ویلي، وزارت د ودانیزو چارو، ښاري هوساینې، روڼتیا او د کاري فرصتونو د رامنځته کولو لپاره د پروژو پر پلي کولو کار کوي. په هغه طرزالعمل کې چې د لوړپوړو ودانیو لپاره یاد شوی، د زلزلې پر وړاندې مقاومت، خوندیتوب، د ځمکې لږ تر لږه ۳۰ سلنه د شنو ساحو لپاره ځانګړي کول او د اړتیا وړ برېښنا لږ تر لږه ۳۰ سلنه له لمریزې انرژۍ برابرول شامل دي.
ملګري ملتونه وايي، د افغانستان راتلونکی له ښاري پراختیا سره نږدې تړاو لري، خو د ښاري پلانونو، عامه خدمتونو او بنسټیزو تاسیساتو نشتوالی د دې بهیر مهمې ستونزې دي. د ښارونو نړیواله ورځ هر کال د اکتوبر په ۳۱مه نمانځل کېږي او د روان کال شعار یې «ښاري بیارغونه: د ټولو لپاره مناسب استوګنځي» دی. دغه سازمان له حکومتونو غوښتي چې داسې عادلانه او هر اړخیز پلانونه جوړ کړي چې مناسب استوګنځي، شنې سیمې او پایښت لرونکي ښارونه تضمین کړي.