د بودیجې کمښت؛ په افغانستان کې له ۷۰۰ ډېر روغتیايي مرکزونه د تړل کېدو له خطر سره مخ دي
ملګري ملتونه وايي، افغانستان ته د نړیوالو بشري مرستو کمېدو د میلیونونو خلکو روغتیايي خدمتونه له جدي خطر سره مخ کړي دي. د دې سازمان د یوه لوړپوړي چارواکي په وینا، د بودیجې د کمښت له امله د هېواد د لومړنیو روغتیايي خدمتونو یوه لویه برخه ښايي د ۲۰۲۵ او ۲۰۲۶ کلونو ترمنځ بنده شي.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د سرمنشي د ځانګړي استازي مرستیال او د دغه سازمان همغږي کوونکي، برونو لومارکیس، د نیویارک په یوه خبري کنفرانس کې وویل چې د هېواد له شاوخوا ۹۰۰ روغتیايي مرکزونو څخه به پر ۷۰۰ ډېر مرکزونه د مالي سرچینو د کمښت له امله اغېزمن شي. نوموړي دا وضعیت په ټول افغانستان کې د روغتیايي خدمتونو لپاره د پام وړ ګواښ وباله.
لومارکیس وویل، که څه هم په افغانستان کې نسبي ثبات او امنیت موجود دی، خو اقتصادي ستونزې، د اساسي حقونو محدودیتونه او بېړنۍ بشري اړتیاوې لا هم د خلکو پر ژوند دروند اغېز لري. د هغه په وینا، له افغانستان سره د بشري مرستو بودیجه په ۲۰۲۶ کال کې ۵۷۰ میلیون ډالرو ته راکمه شوې او د همدې کال د غوښتل شوې بودیجې یوازې ۳۳ سلنه تمویل شوې ده.
د ملګرو ملتونو دغه چارواکي پر ښځو او نجونو د محدودیتونو په اړه هم اندېښنه څرګنده کړه. هغه وویل، څه باندې ۲.۶ میلیونه نجونې له منځنیو زده کړو بې برخې دي او په پوهنتونونو کې د ښځینه محصلینو شمېر صفر ته رسېدلی دی. نوموړي زیاته کړه چې د اقتصادي ستونزو له امله د هلکانو د ښوونځیو شمېر هم کم شوی، ځکه ځینې کورنۍ خپل ماشومان کار کولو ته اړ کوي. د هغه په وینا، په هرات ولایت کې پر ښځو او نجونو د زده کړو، کار، خدماتو او په عامه ژوند کې د ګډون محدودیتونه لا سخت شوي دي.
لومارکیس له پاکستان او ایران څخه افغانستان ته د راستنېدونکو کډوالو د پراخ بهیر په اړه هم اندېښنه وښوده. هغه وویل، د ۲۰۲۳ کال له درېیمې ربعې راهیسې ۶.۷ میلیونه کسان افغانستان ته ستانه شوي دي؛ دا، د نوموړي په باور، د داسې هېواد لپاره ډېر لوی شمېر دی چې له وړاندې له ګڼو بشري او اقتصادي ننګونو سره مخ دی.
د ملګرو ملتونو د چارواکي په وینا، په افغانستان کې د کوکنارو کښت هم زیات شوی دی. هغه ادعا وکړه چې په ۲۰۲۶ کال کې د کوکنارو د کښت ساحه د ۲۰۲۵ کال پرتله ۳۳۰ سلنه لوړه شوې او تولید یې پنځه چنده زیات شوی، خو ټینګار یې وکړ چې دا زیاتوالی له یوې ډېرې ټیټې کچې څخه رامنځته شوی دی. نوموړي وویل، د کوکنارو د کښت پر وړاندې د مبارزې ترڅنګ باید بزګرانو ته د عاید بدیلې لارې برابرې شي.
د ملګرو ملتونو د نشهيي توکو او جرمونو دفتر هم د اکتوبر په ۲۹مه په خپل راپور کې ویلي وو چې په افغانستان کې د تریاکو تولید د تېر کال پرتله شاوخوا پنځه چنده لوړ شوی دی. د دغه دفتر اجرائیوي رئیسې، مونیکا یوما، ویلي چې د دې زیاتوالي له مهمو لاملونو څخه د بزګرانو بېوزلي او اقتصادي ستونزې دي.