پښتو ادب · شاعران
غني خان
د غني خان پېژندنه او شعري ټولګه. لاندې شعرونه د افغان اتلان له موجود کتابتون سره تړلي دي.
د شاعر پېژندنه او ادبي اثار
د پښتو ژبی د غه دغور ځنګونو د شاعر خان عبدالغنی خان پلار دپښتنو ستر مشر خان عبدالغفار خان دی اوموري در ځړو دخانانو ديار محمد خان لوروه چه له با چا خان سره ي په ع کال واده شوی و١٩١٢
دد غو دوو خا خنيلو له پښته په١٩١٤ کال د شمال مغربی سر حدی صوبی دهشنغر داتمان زو په کلی کښی د پښتو ژبی دغه نو ميالی اوننګيالی شاعر وزيږ يد پلار پری د عبدالغنی نوم کښيښود عبدالغنی دمورو پلار لومړنی اولا د اودوی ډيرنيازبينو استاد بينوا اودموروپلار ډير نازوالی و په غاړه به ې دسروزرودرته اوږئ وه او په ښی غوږ به لي دسروزرو والئ وه په سربه ي تيله داره دپونډونوډله ټوپئ او په ټوپئ کښی به يی يوه زر ينه جوغه ټومبا وه چه دجوغی نه چار چا پيره به دوه دری د نظرمات تاويزونه تاو شوی وو مګر د غه نيازبين توب ډير پا يښتی نه و ځکه ننګيا لی پلاري هغه مهال دوطن او خلکو دخلا صون لپاره دانګر يزانو پر ضد مبارزه پيل کړی وه او په خپل کور کښی أرام نه و ناست له بله پلوه د عنی مورهم دده به پځه کلنی له د نيا ستر ګی پټی کړې اونازو لی غنی د مورله تودی غيږی محروم شو دغنی دمورد مرګ واقعه دپښتنو لوی ملی مشر دغنی پلار با چا خان داسی کښلی ده دجنګ په وجه په دنيا کښی سخته و با راغله په جنګ کښی دومره کسان نه وو مړشوی لکه په دی وبا کښی چه مړه شول په هندوستان کښی هم دی وبا ډير خلک ووژل پښتا نه هم ډير پکښی مړه شول داداسی عجيبه وباوه اکثر به ي ځوانان جينکئ او هلکان وهل اومړه کول او چه يوکورته يو ځل ننو ته بيا به ي يو هم نه پر يښود په دی مرض دټولو نه اول زه پر يو تی وم خو هسی خدای جوړکړم زموروسته غنی چه دپځو کالوو نارو غه شوغني ډير ښکلي وه دموری ورسره ډيره مينه به يې ورته ژړل مابه منع کوله او دصبر تلقين به مي ورته کولو خو د هغي زړه به نه صبر يدو يوه ورځ د غني رنځوری سخته شوه موری ورته د کټ سر ته ناسته وه دده سري په غيږکښي ايښي و ما د ماښام لمونځ کړي و په مصلي ناست وم دعامي کولي غني ته مي کتل چه به هو شه پروت دي چه ناڅاپه موري پاڅيده دزوي سري د خپل ورانه نه په بالښت کښيږدي اودزوي له کټ چاپيره و ګرځيده او سرته يې ودريده اولاسونهيې په دعا پورته کړل او په ژړاي وويل چه اي خدايه د ده مرض په ما کښيږدي اودي ماشوم ته شفاورکړي دخداي يوه عجيبه حکمت و په سباله دانا جوړه شوه د دي مرض ورځ په ورځ زياتيدو اودغني مرض به ورځ په ورځ کميدو غني جوړشو او موري ځونيمرګه شوه ماشومان يي راته پاتي شو دغه وخت غني دپنذو کالو ولي ددريو کالو او خوري ديو کال وه
دمور تر مړيني وروسته د عبدالغني خان روزنه دده دا نا د پاچا خان د مور په غاړه وه مګر دهغي هم دژوند ډيري ورځي نه وي پاتي په داسي وخت کښي چه باچا خان د ډيره غازي خان په جيل کښي قيدو موري هم وفات شوه او دغني دغي پالونکي او مهرباني هم له دنيا سترګي پټي کړي غني بي سر پرسته پاتي شو لنډه داچه پر غني دماشومتوب په دوروکښي دژوند دناوړو چپي راغلي مګر ورو ورو د دغه حالات مخ په ښه کيدو شول ځکه کله چه غني د مدرسي شو او ښوونځيو ته لاړ د ده په شخصې ژوند کښي هم تبديلي راغله
شعرونه
27 خپاره شوي شعرونه
ګډ ی وډیبشپړ شعر ولولئ
ګډ ی وډی
غني خان
عقل ترینه ږیری وخـــــوړ خیـــــټې تری ایمان وخوړ
ګــوره په وربشوکښـــــې خـــره لأل دبـدخشان وخوړ
ګــوړه یې نه خـــــرسیږې خوارلاله دغمه ځان وخوړ
قبــــــض شـــــو دآ صیب ډیرې هنـــدوستان وخوړ
ځارشـــــم دلیډر کولمو خیټه یې دښــــــــکلولوده
چا مهار چا اوښ وخوړ او ده واړه کاروان وخوړ
کوڼ ملا شهـــــــید دې په مـــزار یې ډیوه بله کړه
مړۍ وؤکم شوې خوار د لـــــــــوږې نه قرآن وخړ
ځه دلیونې د مــــــــــــــرض
خـــــــوشـــــې دارومــه کوه
غم دمرګ غــورځنګ دزړه
ستـــــرګــــــو دجانان وخوړ
دعآبشپړ شعر ولولئ
دعآ
غني خان
ای دحسن اونور دریابه! ما له یو ټکې دنـــــــــــــور را
سترګې ډکې دخندا را شونډې ډکې دســــــــــــرور را
زه دې خپل وړوکې زړګې له یوه نښه دیار غــــــواړم
ای دحسن او نور دریابه ماله یو ټکې دنـــــــــــــور را
دې تک تور دغم محل په یو بڅرۍ درڼــــــــــــــــــا را
سترګې ډکې دخندا را شونډې ډکې دســــــــــرور را
دۍمستې او دۍ ارمان له یو تصویر دجانان راکړه
ستا په مینه نازیدل راستا په ښکلې مخ غـــــروررا
دې داخودسوې باغچې له یوه وعده دبهار غـواړم
زه دا نه وایم چه جنت را زه دانه وایم چه طـــــــور را
ددی خوب دسا اووخت اشاره دتعبیر راکـــــــــــــړه
ماله زړه دپادشاهانو او سینه دفقیر راکـــــــــــــــړه
ځوانهبشپړ شعر ولولئ
ځوانه
غني خان
سوی باغ تــــــــــــالا ګلشن دې مړاوۍ ګل خاورۍ چمـــــن دې
نه بلبل نه لولـــــــــکې شـــــــته نه نرګس نه یاسمـــــــــــــــــن دی
دا ګلاب دې ایرې شــــــــــــوې که پـــــــه اور ســــــوی ختن دې
ای پښتونه !ستا وطــــــــن دې ای پښتونه ستا وطـــــــــــن دې
ددی باغ خاوری را واخــــــــــله ترینه نوی بوستان جــــــوړکړه
ای د سوی بـــــــــــــاغ ملیـــــاره دنورونو جـــهــــان جـــــــوړکړه
ای ښکته ښکته ګـــــــــــــــورې نن پښې ابله ســــــرســــر تورې
ته خبر یې چه ته څــــــــوک وې ته د منځ آسمان وی ستـــــورې
ستا شمله به چه شوه پــــــورته شوې به ښکته شملی نــــــــورې
په مستی او ننګ به ســــروې ستا دا ټیټې سترګې تـــــــــورې
ای دټیټو سترګوځــــــــــوانـــه پاڅه هغه جهان جــــــــوړکـــــــړه
ددی باغ خاوری راواخـــــــــله ترینه نوی بوستان جــــــــوړ کړه
ای د وران څپر میـــــــــرمنـــې ای دوږې بچــــــــــې پــــــــــــلاره
بی درکه سرګـــــــــــــردانــــــــه ای دسوې بــــــــــاغ ملیــــــــــاره
ای چه نن بربنډبچې ســــــــــتا دخوراک کـــــــــشالـــــــــــــه دې
ستا دلاس مـــــــــاڼـــې ولأړې په ډهلې په بنـــــــــګــــــــاله دې
ای د بل د در مــــــــــریــــــــــده پاڅه هـــــــــــــغه دوران جوړکړه
ددی باغ خاوری را واخــــــــله تریــــــــنه نوۍ بوستان جوړکړه
ای په غره په سرد دروکــــــښ په باغونو په میــــــــــروکـــښې
په جندول کی په تیـــــــــراکې زمــــــا لال په ایــــــــــــــروکښې
ای دزرکو پــــــــــه خنداکښې د تنزرو په نــــــــــــارو کـــــــــــې
دشیــــــــــــــرشاه نازبینه زویه ته یې پروت تورو تیارو کښې
کړه دغم تیـــــــارې را غونډې ترې دمیـــــنې داستان جوړ کړه
ددی بـــــــاغ خاورې راواخله تری نه نــــوۍ بوستان جوړکړه
بـــابـــا تهبشپړ شعر ولولئ
بـــابـــا ته
غني خان
بـــابـــا ته
ستا خطونه ټول زما سر ته پراته دي
زه يې لولم هره شپه دوباره دوباره
کله
خاندم کله ژاړم لېونی يم
ای زما په بند کې پروت غريبه پلاره
نه،
ته نه يې غريب ته ډېر لوی اوچت يې
مصيبت دی ستا غيرت ته غيرت داره
چې
په تا کې کوم ګوهر دی ماکې نشته
ستا نيکي زما بدي دواړه بې شماره
ته
سالار يې د کاروان په نېغه لار ځې
زه کوږ
زغلم
لکه
او
ښه بې
مهاره
ستا
د زړه فواردې ډکې دي د مينې
زما زړه وچ کوهي نه لري يو داره
پروا
نشته که په منډه منډه مړ شم
فقط ستا او د خپل قام د نوم لپاره
دعابشپړ شعر ولولئ
دعا
غني خان
سترګو د
جانان کې زما ښکلي جهانونه دي
وادېخله دنيا زه وږی ستا د دنيا
نه يم
ګوره د
فقير کچکول کې تاج د سکندر پروت دی
زه يم د سخيانو د شومانو ګدا
نه يم
زه
يې په غرور درنه د مينې په نوم غواړمه
زه ملنګ بې نيازه ستا د وير واويلا نه يم
يو د
سپوږمۍ څاڅکی درنه ټيک له د جانان غواړم
زه يم د خوبونو د لعلونو ګدا نه يم
هغه مستي
غواړم چې يې مرګ نشي وژلی
زه دې د غمونو د بېګا او سبا نه يم
تشه
دنياګۍ که دې بښې نو ای اميره!
ستا شوه ستا دنيا زه وږی ستا د دنيا نه يم
په غمونوبشپړ شعر ولولئ
په غمونو
غني خان
په غمونو
کې خندا کړه
په غمونو
کې خندا کړه
په خندا کې غم هېر نکړې
او د ډېرو په خندا کې
چې قيمت د کم هېر نکړې
د وصال په لمغړو کې
د فــــراق ستم هېر نکړې
دا چې ته يې سترګو ته خاندې
ددې سترګو غم هېر نکړې
د الله الله پـــــه
شــــــور کــــې
چــــې صنم صنم هېـر
نکـــړې
ځـــــــــوانهبشپړ شعر ولولئ
ځـــــــــوانه
غني خان
ځـــــــــوانه
وران دی
ګلستان دې ای بلبله ! د پښتون د باغ
نوم د رقيب ليک دی په هر بوټي د مجنون د باغ
خوار او
زار بچي دې بې هنره بې کماله دي
غوږ يې دي کاڼه لاسونه شل سترګې بې پرکاله دي
لال ډوب
دی ايرو کې او مرجان پروت دی په خاورو کې
زوی د شهباز ګرځي چمړۍ خوري په سيل د واورو کې
پاڅه ای
ځلميه ! مستي توره او ايمان واخله
شړق شه، اور شه، تندر شه او نر شه خپل جانان واخله
توره دې
راواخله ننګ پښتو او اسلام پورته کړه
له خپلو مستو سترګو دې نامه د غلام پورته کړه
پاڅه
ننګياليه ! نن دلبر او جانان وګټه
نوم د پښتون وګټه ناموس د افغان وګټه
ټول جهان
حيران کړه د خپل ځان په تماشا
ای د احمد ځويه او بچيه د شېرشا!