په افغانستان کې د ماشومانو د سینه بغل د زیاتېدو اندېښنې؛ کورنۍ د درملنې له لګښتونو سره مخ دي
په افغانستان کې یو شمېر کورنۍ وايي، د هوا له سړېدو سره په ماشومانو کې د سینه بغل او نورو تنفسي ناروغیو پېښې ډېرې شوې دي. دوی سړه هوا، د ښارونو ککړتیا، بېوزلي او د مناسبو کورونو نشتوالی د دې ستونزې له مهمو عواملو څخه بولي.
د کابل اوسېدونکي روحالله ویلي، څو ورځې وړاندې یې د تره اوه کلن زوی د شدید سینه بغل له امله مړ شو. د هغه په وینا، د ماشوم کورنۍ شخصي روغتون ته د تګ توان نه درلود او په دولتي روغتیايي مرکزونو کې هم د درملنې امکانات کم وو. نوموړي زیاته کړې چې ګڼې کورنۍ د ورځنیو خوړو له برابرولو سره هم ستونزه لري او د ناروغۍ لګښتونه نه شي زغملای.
د بغلان اوسېدونکي سید خان احمدزي هم ویلي، وچکالي، د هوا ککړتیا او پراخه بېکاري د خلکو اقتصادي فشار ډېر کړی دی. هغه وايي، د ډاکتر له معاینې وروسته د درملو بیه کله ناکله ۱۸۰۰ یا ۲۰۰۰ افغانیو ته رسېږي، حال دا چې ځینې کورنۍ په جیب کې د څو سوه افغانیو برابرې پیسې هم نه لري.
په کابل او د افغانستان په یو شمېر نورو ښارونو کې د ژمي پر مهال د ډبرو سکرو، لرګیو او نورو سون توکو لوګي، د موټرو دود او دوړې د هوا د ککړتیا کچه لوړه وي. روغتیايي متخصص نورالله بارکزي وايي، سینه بغل د سږو انتاني ناروغي ده چې ویروسونه او باکتریاوې یې رامنځته کولای شي. د هغه په خبره، له پنځو کلونو کم عمره او خوارځواکي ماشومان د دې ناروغۍ له جدي عوارضو سره ډېر مخامخ دي.
بارکزي سپارښتنه کړې چې ماشومان باید په مناسبه توګه ګرم وساتل شي، د ککړې هوا پر مهال دې له غیرضروري وتلو ډډه وشي او لویان دې له بهره کور ته د ناروغۍ د انتقال د احتمال د کمولو لپاره ماسک وکاروي. هغه د کورونو ګرم ساتل، د لوګي کمول، واکسین کول او روغتیايي مرکز ته پر وخت مراجعه هم د خطرونو د راکمولو مهمې لارې بللې دي.
په غزني کې محمد خان ویلي، له پاکستانه تازه راستانه شوي کسان، په ځانګړي ډول هغه کورنۍ چې په پنډغالو کې اوسېږي، د سرپناه، تودوخې او روغتیايي خدمتونو د کمښت له امله ډېر زیانمن دي. د افغانستان د عامې روغتیا وزارت د ویاند شرافت زمان له خوا د دې موضوع په اړه د ازادي راډیو پوښتنو ته ځواب نه دی ورکړل شوی.
د دغه وزارت د څارنې او غبرګون د ادارې په اونیز راپور کې راغلي چې د سپټمبر له ۲۰مې تر ۲۶مې پورې د سینه بغل او حادو تنفسي انتاناتو ۲۰ زره او ۲۷۴ پېښې او ۴۸ اړوندې مړینې ثبت شوې دي. په دې شمېره کې ۱۲ زره او ۶۳۵ ناروغان له پنځو کلونو کم عمره ماشومان وو. راپور وايي، د ۲۰۲۶ کال له پیل څخه د سپټمبر تر ۲۶مې پورې د دغو ناروغیو له ۹۲۱ زرو ډېرې پېښې او ۱۸۸۶ اړوندې مړینې ثبت شوې دي.
د روغتیا نړیوال سازمان د ۲۰۲۶ کال د سپټمبر په راپور کې ویلي چې د سینه بغل او حادو تنفسي انتاناتو ثبت شوې پېښې په اګست کې له ۶۴ زره او ۵۰۶ څخه په سپټمبر کې ۹۷ زره او ۷۳۸ ته لوړې شوې دي. سازمان خبرداری ورکړی چې د ژمي په نږدې کېدو سره د ناروغانو احتمالي زیاتوالی به پر روغتیايي مرکزونو فشار نور هم زیات کړي.