پښتو ادب · شاعران

پوهاند مجاور احمد زيار

د پوهاند مجاور احمد زيار پېژندنه او شعري ټولګه. لاندې شعرونه د افغان اتلان له موجود کتابتون سره تړلي دي.

د شاعر پېژندنه او ادبي اثار

پوهاند دوكتور مجاور احمد زيار 68 كاله وړاندې د ننګرهار د مزينې رود په حصارك كې د ژوند پرمخ سترګې پرانيستې . لومړنىښوونځی يې په خپل كلي او كامه كې په خوارۍ او مزدورۍ سرته رسولى . تر څلور كلنو ديني او ادبي زده كړو وروسته يې د كابل په شپېنيو منځنيو او دويمنيو ښوونځيو " ابن سينا او دارالمعلمين " كې د زده كړو چانس لاسته راوړى دى .

پر 1962 زيږدي كال يې د كابل پوهنتون د ژبو او ادبياتو له پوهنځي څخه بريليك ترلاسه كړى دى . د دغه پوهنڅي د پښتو او ژبپوهنې د څانګو د پوهنيز - څېړنيز غړي په توګه يې څلور كاله د افغانستان د ژبپوهنې د اتلس رغاونې د پروژې له مخې د پښتو او يوشمېر نورو لږه كيو ژبو څه له پاسه سل ګړدوده (لهجې) د هېواد له ګوټ ګوټه راټولې كړې او څېړلې دي .

له 1966 تر 1972 ز. يې د هغه بورس له مخې چې د نوموړې پروژې د يوه ډېر كاري برخوال په توګه ورته په برخه شوى وو، د سويس له برن پوهنتون څخه په ټوليزه او آرياني ژبپوهنه ، ادبپوهنه او توكمپوهنه ( اتنالوجۍ ) كې د ماسترۍ او ډاكترۍ لوړترين بريليكونه ترلاسه كړي دي . له هغه راهيسې يې د كابل پوهنتون د اړوند پوهنځي د پښتو ژبې او ادب ښوونه پرمخ وړې ده .

له 1984 – 1986 ز. يې د برلين د هومبولت پوهنتون د ختيځپوهنې په څانګه كې د مېلمه استاد په توګه د افغانستانپوهنې د ښوونې چارې سرته رسولې او دوه كاله ( 1994 – 1996 ز. ) يې د پېښور پوهنتون د پښتو ماستري او ډاكتري څانگې د Visiting Professor په توګه دنده پرځاى كړې او راوروسته يې د كورني پيوستون Family Reunion پر بنسټ د انګليستان په پوهنتوني ښار "اكسفورډ" كې د مېشتيا رښته په برخه شوې ده .

څېرمه چارې او دندې

1972 – 1975 : د ژبو او ادبياتو پوهنځي د وږمې مهالنۍ او نورو پښتو خپرونو چلونه .

1978 – 1979 : د افغانستان د علومو اكادېمۍ د پښتو څېړنو د نړيوال مركز مشري .

1980 : د ملي موزيم او ملي ارشيف د بيا رغاونې د كمېسيون غړيتوب .

1980 : د افغانستان د سولې ، پيوستون او دوستۍ د سازمان مشري .

1980 – 1984 : د كابل پوهنتون د ژبو او ادبياتو د پوهنځي مشري .

له 1991 راهيسې د علامه سيد جمال الدين افغان د فرهنګي ټولنې مشري .

علمي او ادبي هستونې

1 - علمي - څېړنې : پښتو نومتړنګونه يا اسمي تركيبات ( الماني ) ، پښتو پښويه ، پښتو ويي پوهنه ، پښتو ليكلار ، پښتو شعر څنګه جوړېږي ؟ پښتو او پښتانه د ژبپوهنې په رڼا كې ، پټه خزانه يوه لغوي خزانه ، پښتو سيندګى ( هممانيزونه ) ، پښتو سيندګى ( نويزونه ) ، انګرېزي - پښتو سيندګى ( سربلونه + اوستربلونه ) ، د خوشال ادبي پښتو ، د يوې کره پښتو ليکلارې لارښود، د ژبپوهنې بنسټونه ، غږپوهه او د پښتو پښويي (ګرامر) ، درېيمه بشپړه او کره پوهنتوني (اکادميکه) خپرونه .

2 - ژباړې : پښتانه او ورونه مليتونه ، د كنېشكا د سره كوتل ډبرليك ( له الماني ) ، پټه خزانه (پرالماني) .

3 – ادبي ( پېيلې او ناپېيلې ) ټولګې : زنداني نغمې، سوزونه او سازونه ، وينه او مينه، ګلكڅونه، ګلولې ، اندوژوند ، اندو واند ، رزم وبزم ، پوهه او ګروهه ، د سبرونو نڅا ، ګلوييونه ، څڅواكي ، زما نړۍ ، د مرجانونو څانګې ، نوې پېړۍ او نوې زرۍ ، اور و وينې ، ساندې او سندرې ، مينه د زړه په وينه ( ناول ) او ناپيگيليگ ( نثري تولكگه ) .

د دغو چاپي اثارو ترڅنګه د پښتو او نورو افغاني ژبو څه له پاسه سل ټوكه ګړدودي څېړنو او نورو ګڼو ناچاپه ليكنو څېړنو او بيا تر هېواد دننه او د باندې په پښتو، پارسۍ، المانۍ او انګرېزۍ څه له پاسه دوه نيم زرو علمي، ادبي او ژورنالېستيكي خپرو شوو ليكنو، ژباړنو او ويناوو ، پوهاند زيار د هېواد او سيمې په كچه تر علامه حبيبي راوروسته د لوړترين ليكوالي ريكارډأ څښتن كړى دى .

پر دغو ټولو علمي - فرهنګي هلو ځلو سربېره د افغان - پښتني ټولنې دغه هڅاند او نوښتګر پوهاند او ليكوال دا څه له پاسه دېرش كاله د " يوې - كره ليكنۍ پښتو " او " نوي - ازاد پښتو شعر " غبرګ غورځنګونه هم له سترو بريو او برياوو سره پرمخ وړي او له دغه پلوه يې هم د خپلې ژبې او ادب د نړيوالې سيالۍ د جوګه كېدو لپاره يوه بېسارې اغېزمنه ونډه پرځاى كړې ده .

سرچینه: په افغان اتلان کې د شاعر شعري ټولګه

شعرونه

34 خپاره شوي شعرونه

د ياد ګار په پښوکېبشپړ شعر ولولئ

د ياد ګار په پښوکې

پوهاند مجاور احمد زيار

ژيړ پاڼرېژ مــــــــــې د بهار په پښو کې رژي

تـــــوره شــــپه مې د سهار په پښو کې رژي

تورې دربلې د نانځړو د ما ښــــــامـــــومــې

د رڼو سپېدو سپېدار پــــــه پــښو کې رژي

دا له برم د پښتنې ميـــــنې وربـــــــــل مــــې

سنبل څڼې د ګلزار په پـــــــــښو کـــــې رژي

د رنجکاڼو پر ځای کاڼي د اســـــــمان مـــې

د پېغلو ټو د سينګار پـــــــه پــښوکـې رژي

ګرد دښنه مې نزرمات ته د ښـــايــــــست به

لکه سپانده د انګار پــــــــه پښوکــــې رژي

ټول د جنګ، جنا يت، جـهل اسمانڅک به

د ننګ پت وياړلي ښــــــار په پښوکې رژي

بلهــــــــاري بـــــــــه مې د مينې کړي تلپاتې

که مې ژوند اوس د نـاتار په پښو کې رژي

نه چې خاورې شي يـــــوځای راسره ګورکې

ارمانونه مې د دار په پــــــــښو کـــــــې رژي

په نمانځنه کــــــــې د تــــلين هر پسرلی به،

سره غاټول مې دياد ګار په پښو کې رژي !

د می لومړۍ2006

د مزدا پر لورې لارهبشپړ شعر ولولئ

د مزدا پر لورې لاره

پوهاند مجاور احمد زيار

کــــښــم پــه شـــپه کې دسبا پرلورې لاره

دســپـــېدو د ځـــلېداپـــــرلـــــــــورې لاره

که راچـــورلــم ترخپل ځان بړبوکۍ وزمه

لنــډوم خـــودبــــېـــديـــاپـــرلـــورې لاره

داســـرو د وچــــــو شــــاړو شـــنو خوبو ته

بــــيا هـــم څــــارم د زرغــــا پـــر لورې لاره

مرور خيال يې يو وخت ګوندې په تېرکې

راکــــــــږه کــــــــړي بــيــا زما پر لورې لاره

له ټـــګۍ برګۍ او دروهــو، دروغو اخوا

چـــا ونه کـښه د رښـتـــيا پــــر لـــورې لاره

لـــه تــــورمــخو بـــــوږنــــــوړو واټــنونـــو

هســــې بــــاسم د ښــــکلا پــر لـــورې لاره

کښم په زړه کې د دې تــوروګورو وريـځو

د ځــلااو د برېــښــــــــــــنـا پــر لــورې لاره

پــرېـــولل بــويــه د يــزيــد، شمـرپه ويـنو

د ټــــولـــوژلـــې کــربــلاپـــر لــــــورې لاره

جـــوړ مرغه داورو ويـــنــو د تــوپــان يــــم

کــه نــغاړم د ژغــور، ســما پــر لورې لاره

د خـپل ســر پــه بــيه مــا پــر مـخ اخېستې

د بـــري، ســـوبـــې، بـــريا پــر لـــورې لاره

جارواته مې ترې د مــرګ تـر پولې نه شي

چـــې مــې نـــغـــښــتـې د رڼا پر لورې لاره

روان تخت د سليمان بــــه څــــه ارمـــانــــم

لکه لمـــر کـــړم د ســـبا پــــر لــــــورې لاره

د قاف غرونه مې پر مخ هم تــړای نـه شـي

جـــابـــلـــقا نـــه، جـــابــلـــسا پر لورې لاره

مــــا امــــرلـــې يـــې د مينې په تړون کې،

لـــه دېـــوتـــانــه، د مــزدا پــر لـورې لاره!

لندن، ۲۰ – ۸ – ۲۰۰۵

مرجاني لاسونهبشپړ شعر ولولئ

مرجاني لاسونه

پوهاند مجاور احمد زيار

چــــېــــــرې د لـــــمــــر د اهـــــورا د پــــــلوشــــــو لاســـــونــــــــــــه
چـــېـــــرې د شـــپـــې د اهـــريـــمـــن د تــــورتـــمـــو لاســــونــــــه
تـــــل دې ښـــــېرازې وي پــــــېــــغلوټـــــې نـــــاوکـــۍ د چــمن
لـــــه ســـــرو ګلــــــونو چــــــاپــــېــر مــــه شـــه د اغـــزو لاســونه
پرې چې خپل شوم برخليک کړوسم په خپل ايمان له سره
هـــــســـک تـــــه مــــو جـــګ په من سلوا پسې ترڅو لاسونه
زازو رازېـــــــږي به تـــــرې ډېــــــــرې بــــريـــمــنـــې شــــېـــبــــې
ســـــــره ورکــــــړي نــــــن کـــــــه هــــســـې ورځـــو شپو لاسونه
د تـــــــورو ويــــنــــو ســــوداګــــر او تـــور تـــرهـــګــرلارويــان
مــــــروړي مچـــــوزمـــه بــــه لــــه خــــپـــلو بــــدو کړو لاسونه
لـــــــه تــــرهــــوړو تـــــورو لارو، واټــــــنــــونــــو اخــــــــــــــــــــوا
مــــــه شـــــه رالنــــــډ د پـــــــرمــــخـــيون د سرو جـوپو لاسونه
کړي بــــه يـــــو ورځ ډېـــــر ګــــرېوانــــونه تــــر لمـــنـــو څـــيرې
د غـــــــرونــــو غـــــرونـــــو چــــوپـــــو خــولو د فريادو لاسونه
کــــــــړو بــــــه ورلــــــنــــډ پــــه نــــن ســــبا کې يې تر ولو پورې
راتــــــه يـــــو کــــړي کــــه لــــه سېــــلـــمـــې نــــه دښــنو لاسونه
مـــيـــنـــځي اخـــر په خپلو ويــــنو بــــه د ځـــمکې خــــدايــــان
ککـــــــړ پــــــــه ويـــــنـــو د بـــــې شـــمـــېــــرو پـــرګـــنو لاســونه
کـــړي بـــــه ورمــــات واړه بوتان ، بــــــــودتــــونـــونــه يو مخ
شـــــي بـــــه يـــــو ســــوک، ډک لـــــه تــــڼاکــــو او ټـپو لاسونه
د ســــــود و پـــــانګـــــې لــــه کازمـــــنو تـــــيا رخــــورو بــېزار
رانـــــــه يــــــــې لــــــرې د مـــــرګ ژوبــــلې د مــــريـــيو لاسونه
چــــې ټــــــــول پـــاڼــــرېـــژي شنه او سپين خوبونه و بوږنوي
ســــــــره پــــېـــــيــل بــــــه شـــــــي نـــور هـــــــم د مرجانو لاسونه
دا تـــــنــدرونـــــه بـــه بــــرېــــښــــناوې او خــــنــــداوې راوړي
لمــــــر تـــــه بــــــه ورســــــي د ســـــتورو او ســـپــــېدولاسونه
لــــه ژغورارامـــــــه د انـــــسان چـــــې پر بل څه نه کړي سوچ
راځـــــــــــــه په ټوله مينه ښکل کړو د هـــــغــــو لاســــــونــــــــــه
چــــــــې پــــــرې بــــــــــاران د تــــــــورو څـــــــــــڼو بيا را ووروې
جــــــــــوړې دي څـــــــانـــګــې د چــــنـــدړ ســتا د شهو لاسونه
د تــــــلــــســـمــــسورو ګلــــبــــڼو پـــــه پـــــــار دې راشـــه ګلې،
پــــه غــېــــږ کــــې وکــــرم د مــــيــــنـــې له پــــېـــرزو لاســــونـه!

پوهاند زيا ر، اکسفورډ 29-11-06

غاړې غرونهبشپړ شعر ولولئ

غاړې غرونه

پوهاند مجاور احمد زيار

د مرګ ويرڅه ورځې شپــــې درومي رادرومي

د تورتم نا تار جـــــوپــــــې درومــــي را درومي

د بخولو، نـــــا وريـــــنــــو د څـــــــــپا نــــــونــــو

بيا تازه تــــــــازه څپـــــې درومي را درومــــــــي

پرله پورې بد لوي ســــــــــره اړخــــــــونـــــــــه

توپانونه، شـــړشپـې درومـــــــي را درومـــــــي

پـــــــر بنـــــده د خدای اړنه دي، خو جوما ت ته

همېـــــشه پـــــرلاس تسپـــې درومي را درومي

سمندر کې مې د خيـــــا ل، هيـــــلۍ د ياد يې

بيا وهــــي غـــــوپې غوپـــې درومي را درومي

بيــــــا پــــــه خوب کـــې تورې څڼې او وربل يې

هسې شان لـــــوپې لــــــوپې درومي را درومي

دا مې غوږ تــــه تېــرې هېرې شــــــا ن سندرې،

که خوږې خــــــوږې ټپـــــــــې درومي رادرومي

څنګه هېـــر دې کــــــــړم هېواده چې دې زياوې

له هر کـــور کلــــــي تپــــــې درومي را درومي؟

پــــه تبجلې ســـــره بـېد يا کې د اند واند دې ،

غـــاړې غـــرونــه او کړپې درومي را درومي !

8-5-2006