د افغان کرکټ د مینه‌والو کورEnglish ↗
افغان اتلان
کورپاڼه خبرونه

افغانستان کې زلزلې او سېلابونه؛ د چمتووالي او عامه پوهاوي پر اړتیا ټینګار

افغان اتلان · پښتو
تازه خبرونه — Afghan Atalan

افغانستان هر کال د زلزلو، سېلابونو، وچکالیو او نورو طبیعي پېښو له امله له درنو انساني او مالي زیانونو سره مخ کېږي. کارپوهان وایي، که څه هم د طبیعي پېښو مخنیوی په بشپړه توګه ناشونی دی، خو د خلکو پوهاوی، مخکېنی چمتووالی او د وختي خبرداري سیستمونه کولی شي د دغو پېښو اغېزې کمې کړي.

د هرات د زنده‌جان ولسوالۍ اوسېدونکې زرمنیه لا هم د ۲۰۲۳ کال د اکتوبر د زلزلې له امله د خپل ۱۳ کلن زوی د مړینې غمجنه خاطره لري. نوموړې هغه مهال په خپل کور کې وه، چې زلزله وشوه؛ خپله ټپي شوه او د پخلنځي د نړېدو له امله یې ملا ماته شوه. زرمنیه وایي، دوه ورځې وروسته په روغتون کې خبره شوه چې زوی یې د یوه دېوال تر خاورو لاندې مړ شوی دی.

د ملګرو ملتونو د شمېرو له مخې، د ۲۰۲۳ کال د اکتوبر زلزلو په هرات کې شاوخوا ۱۵۰۰ کسان ووژل او ۲۶۰۰ نور یې ټپیان کړل. په دې پېښو کې د هرات ښار په ځینو برخو او نهو ولسوالیو کې تر ۲۷۵ زرو ډېر کسان اغېزمن شوي او نږدې ۴۸ زره کورونه زیانمن یا ویجاړ شوي وو.

د سرچینې د معلوماتو له مخې، د ۲۰۲۵ کال د اګست پر ۳۱مه په ختیځو ولایتونو، په ځانګړي ډول کونړ کې، د ریښتر په کچه شپږ درجې زلزلې هم پراخ زیانونه اړولي دي. د ملګرو ملتونو د ارزونې له مخې، په دې پېښه کې نږدې ۲۰۰۰ کسان مړه، تر ۳۶۰۰ ډېر ټپیان او له ۸۰۰۰ ډېر کورونه ویجاړ یا زیانمن شوي دي.

سېلابونه هم د هېواد په بېلابېلو سیمو کې هر کال د خلکو ژوند اخلي. د بادغیس د قادس ولسوالۍ اوسېدونکی محراب‌الدین وایي، د ۱۴۰۵ لمریز کال په پسرلنيو سېلابونو کې یې دوه ورېرونه، چې ۱۴ او ۲۲ کلن وو، مړه شول. د طالبانو د حکومت د پېښو پر وړاندې د مبارزې ملي ادارې ویلي، د وري له شپږمې د زمري تر شپږمې پورې ۳۵۱ کسان مړه او ۴۳۶ نور ټپیان شوي دي. د ادارې په وینا، په همدې موده کې تر ۲۰۰۰ ډېر کورونه په بشپړه توګه او تر ۸۰۰۰ ډېر نور په نسبي ډول ویجاړ شوي او له ۲۴ زرو ډېرې کورنۍ زیانمنې شوې دي.

د اوبو مدیریت او چاپېریال ساتنې کارپوه عبدالباسط رحماني وایي، د طبیعي پدیدو په اړه د خلکو د کافي پوهې نشتوالی خطرونه زیاتوي. د هغه په باور، د هرې سیمې د طبیعي شرایطو له مخې پلان جوړول، د خلکو روزنه او له پېښې مخکې چمتووالی د ژوند او اقتصادي سرچینو په خوندي کولو کې مهم رول لري.

د ملګرو ملتونو په وینا، افغانستان د اقلیمي بدلون د رامنځته کېدو په برخه کې لږه ونډه لري، خو د سېلابونو، وچکالیو او نورو اقلیمي اغېزو پر وړاندې له زیان‌منونکو هېوادونو څخه دی. د پېښو پر وړاندې د مبارزې ادارې د ۲۰۲۵ تر ۲۰۲۹ کال پورې په خپل ستراتیژیک پلان کې د خطرونو کمول، د ټولنو چمتووالی، د وختي خبرداري سیستمونه او د بیړني غبرګون پیاوړتیا مهم هدفونه بللي دي. سرچینه وایي، د اقلیمي بدلون پر وړاندې د مبارزې لپاره افغانستان تر ۲۰۳۰ کال پورې له ۲۰ میلیاردو ډالرو ډېرې بودجې ته اړتیا لري.