ایمل ولي خان د باچا خان د فکر ادامه ده؟
لیکوال: عزیز خان هوتک
د باچا خان نوم د عدم تشدد، ټولنیز اصلاح، او د انسانیت پر بنسټ د سیاست سمبول دی. هغه په ډېره سخته دوره کې د جګړې، تاوتریخوالي او استعماري فشارونو پر وړاندې د سولې، تعلیم او یووالي غږ پورته کړ. د باچا خان د فکر د اساسي ستنو په توګه د انسان کرامت، د قومونو ترمنځ عدالت، د زدهکړې خپرول او د زور پر ځای د دلیل کارول یادېږي. د هغه مبارزه یوازې د پښتنو د حقونو لپاره نه وه، بلکې د ټولې سیمې د سولې او بشري همدردۍ لپاره وه.
باچا خان د متمرکزه سیاست له هغو ډولونو سره چې د قومونو ترمنځ د حقونو توازن زیانمنوي، ښکاره اختلاف درلود. هغه داسې تګلاره نه منله چې د یوه قوم واک په بل قوم تحمیل کړي. له همدې امله د هغه سیاسي دریځونه د پاکستان له هغو سیاستونو سره چې د سیمې په واک جوړښت کې د تمرکز ملاتړ کوي، تل یو ډول فکري اختلاف درلود.
په معاصر سیاسي بحثونو کې د ایمل ولي سیاست د خلکو ترمنځ بیلابیل برداشتونه لري. یو شمېر خلک باور لري چې هغه د پښتون ملت پالۍ د دوام لپاره هڅې کوي. خو د ډېرو سیاسي څېړونکو او عامو خلکو تر منځ دا نظر هم شته چې د هغه زیاتره دریځونه د اوسني پاکستان د مرکزي سیاست، په ځانګړي ډول د پنجاب د سیاسي او دولتي جوړښت، له تګلارو سره همغږی ښکاري. له همدې امله انتقادکوونکي وايي، چې دا مسیر د باچا خان د خپلواک، نرم خو، خو روښانه دریځ لرونکي سیاست له روحیې سره توپیر لري.
پر دې سربېره، که ایمل ولي خان په حقیقت کې خپل سیاسي لیدلوری، که د ځان په کچه وي یا د ګوند په کچه، بدل کړی وي، دا د ده حق دی چې خپلې زمانې او شرایطو ته په کتو سیاسي بدلونونه راولي. خو دا بدلون هېڅکله دا معنی نه لري چې نور باید د باچا خان له سپېڅلي نوم څخه امتیاز واخلي.
باچا خان یوازې د یوې کورنۍ میراث نه و؛ هغه د افغانانو فخر، تاریخي مبارز او یو بشپړ فکري مکتب و.
د هغه نوم د رښتینې سولې، عدالت، تعلیم او بشري ارزښتونو مترادف دی، او باید د هر ډول سیاسي ګټې لپاره ونه کارول شي.
باچا خان د انسانیت، سولې، تعلیم او د حق لپاره د نرم خو مبارزې سمبول دی. اوس چې د ایمل ولي سیاست د هغه له لارې سره څومره نږدې یا لرې دی، دا د بحث او تحلیل موضوع ده. خو یو اصل څرګند دی:
د باچا خان فکر د اصولو، عمل او بشري ارزښتونو نوم دی، نه د سیاسي امتیاز اخیستو وسیله.
که ایمل ولي خان غواړي د باچا خان د فکر ریښتینی تسلسل وګڼل شي، نو باید په عملي توګه د هغه د فلسفې بنسټیز ارزښتونه په خپلو سیاستي دریځونو کې خوندي او پیاوړي کړي. د باچا خان لار یوازې یو شعار نه، بلکې یو ژور انساني مکتب دی چې د صداقت، عدالت، خپلواک دریځ او د ټولنې د خیر غوښتنې پر اساس ولاړ دی.